18ci asırda Rusya Qırımnı zapt etken soñ, qırımtatar halqı devletsiz qalıp, 2 asır devamında askeriy, siyasiy, medeniy, diniy, iqtisadiy, basqı altında yaşadı. 1917 senesi, Qurultay, kendi eğemenlik devleti - Qırım Cumhuriyeti yanıdan qurulğanı hakkında bildirdi. Halqnıñ istegini kerçekleştirilmek istegenlerniñ cesur teşebüsni askeriy kuç ile toqtattılar. Lakin, halqnıñ ısrarlı kureşinen sayılmaq zorunda qalqan ve Avropa kolonializmınen kureşken Şarq musulmanlarnıñ muttefikki olmaq istegen Sovet ukumeti, Qırım Cumhuriyetini ilan etip, bu durumdan çıqtı. Qırım Cumhuriyeti kerek olğan sıfatlarınen pek az yaşadı. Sovet Devleti Qırım Tatarlarnı 1944-1956 seneleri arasında totalitar genotstke uğrattı. Milletke kore ayırım yapmağa ve bağımsız inkişaf etmege reddetme siyaseti kunumizde de devam ete. 1989 senesi 14 noyabr künü “Zorla sürgün etilgen halqlarnıñ haklarını ve olarqa qarşı yapılqan areketlerini qanunsız olğanını tanımaq” qabul etilgen beyannamesine rağmen qırımtatarlarnıñ alı pek qıyındır. Qırımtatar halqnıñ haklarını kosterecek, qorçalaycaq ve birleştirecek bir yapı olmağanı da bu vaziyetni daa çoq zorlaştıra. Bu alda, bütün Sovetler Birliginde demokrasi olaraq Qurultaynıñ serbest saylanğan qırımtatarlar temsilcileri qırımtatar halqnıñ adından söz alalar:

-halqlarnıñ eşitliligi prensiplerine kore, bütün milletler kendi ihtisadiy, sosyal ve medeniy serbest gelişimine ve siyasiy statüsi serbest qurmaq hak qazanalar;

-çoqusı daa tarihiy Vatanınıñ tışında olğanını sebebinden halqnıñ kerçek vaziyetını tüşünmek;

-halqımıznıñ hakları tikletüv ve Vatanıña qaytuv meseleleri pek yavaş keçkenini sayamız;

-yaqın zamanda Vatanımızda birleşmesek halqımız etnos olaraq ğayıp olacağını añlaymız;

-qırımtatarlarnıñ problemalarına progresiv cemiyetiniñ diqqatını ve halqımıznıñ quvetlerini celp etmek isteymiz;

-insan hakları hakkında milletlerarası aktlarını qabul etemiz ve qol tutamız;

-bizim eñ muim maqsadımız - halqımıznıñ, Vatanıñda yaşamaq ve taqdirini kendisi tayin etmek niyetini yerine ketirmek,

ilan ete

Meclisniñ qurulışını. Meclis bu, Qırımtatar halqnıñ tam yetkili temsilci teşkilatı ve Mecliske, Qurultay vesiqalarında kosterilgen kibi ve halqnıñ iradesine kore, faaliyette bulunmaq avale ete.

Qırımtatar halqnıñ Qurultayı

beyan ete:

1.Qırım - Qırım Tatarlarnıñ tarihiy yeri, ve dünya cemiyeti tarafından tanılğan milletlerarası hak aktlarına kore tek o, Qırımda kendi qaderini tayin hakkı qazanğandır. Qırımtatar halqnıñ siyasiy, diniy, medeniy ve iqtisadiy ilerlevi tek milliy eğemenlik devletinde mümkündir. Milletlerarası haqlarına kore butün vasıtalarını qullanıp halqımız, bu maqsadlarına irişecek.

2.Qırım Tatarları ve Qırımda yaşağan başqa milliy ve etnik grupalar arasındaki munasebetler bir birine hürmet, insan ve grajdanlıq haq ve menfaatlar qorçalayaraq, etnik mensüpine baqmadan, siyasiy, iqtisadiy, medeniy, diniy ve başqa qanuniy haqlarını qoruyaraq qurunmalı.

3.Öz Vatanıñda Qırımtatar halqnıñ kendi kendilerini tayin etmek haqqıña çeşit qarşılıqlar, BMT nıñ nizamnamesine ve başqa milletlerarası haq aktlarına uymaydır. Qırım Cumhuriyeti, milliy oluşma kibi qurulmasa, demek bu, 1944 senesi tatarlarnıñ Qırımdan sürgüniniñ hukukiy neticesi ve Qurultay bunı bu şekilde qabul etmey.

4.Qırımnıñ toprağı ve tabiyat resursları, sağlıq-rekreatsiyon patentsıalınen beraber Qırımtatar halqnıñ milliy zenginliginiñ temelidir ve Qırımnıñ butün sakinleriniñ refaq menbasıdır. Qırımtatar halqnıñ iradesi ve razılığı olmadan olar qullanılamaz. Qırımnıñ tarihiy manzarasını ve ekologiyasını, Qara ve Azaq deñizlerni bozğan çeşit faaliyetler toqtatılmalı. Qırımnıñ tabiyatına ve resurslarına ketirilgen zararlar, suçlu tarafından berilmeli.

5.Qurultay ve bu Deklaratsıya tarafından ilan etilgen maqsadlarnıñ kerçeklendirilmesine devlet organları ve ya başqaları qarşı çıqqan zaman, Qurultay Mecliske, Qırımtatar halqnıñ oz milliy mustaqılligine kureşken statusını tanıtmaq ve statuske kore faaliyette bulunmaq avale etti.

Qurultay, Qırımtatar halqnıñ kendi kaderini tayin niyetini desteklemek ricasınen Birleşmiş Milletler Teşkilatına, milletlerge, devletlerniñ parlamentlarına ve ukümetlerine, milletlerarası teşkilatlarına muracaat ete

1991 senesi 28 iyün.